1. Czym są nowotwory oka u psów?
Nowotwory okulistyczne u psów obejmują zmiany nowotworowe w obrębie gałki ocznej (wewnątrz lub na powierzchni oka), powiek, spojówek, struktur oczodołu (orbita) oraz zmian wtórnych (przerzutów do oka).
Można je podzielić na:
- pierwotne – powstające bezpośrednio w strukturach oka lub okolicy (np. gałka oczna, powieki)
- wtórne / przerzutowe – gdy nowotwór powstał gdzieś indziej w organizmie i przerzutuje do oka lub tkanek okołogałkowych.
Lokalizacja ma znaczenie dla rokowania i możliwości leczenia.
2. Typy najczęściej występujących nowotworów oka u psów
Poniżej najważniejsze typy, które zostały dobrze opisane w literaturze:
a) Nowotwory powiek i przygałkowe
- Najczęstsze są zmiany powiek – np. gruczoły Meiboma (adenoma, adenocarcinoma) – u psów stanowią bardzo dużą część nowotworów powiek.
- Inne typy: czerniaki powieki (melanoma), rak płaskonabłonkowy (squamous cell carcinoma) powiek/spojówki.
- Rokowanie zwykle lepsze niż dla nowotworów wewnątrz oka, o ile zostaną usunięte odpowiednio wcześnie.
b) Nowotwory wewnątrzgałkowe
- Najczęstsze: czerniaki w obrębie przedniej błony naczyniowej (tzn. tęczówka, ciało rzęskowe). W badaniu retrospektywnym 172 psów z 173 guzami wewnątrzgałkowymi: 90 melanocytowych, 33 irydociliary, 28 okrągło-komórkowych (w tym chłoniaki) i 17 przerzutowych (Krieger, 2022).
- W literaturze: około 80-90% pierwotnych guzów wewnątrzgałkowych to właśnie melanocytowe (u psów).
- Inne: gruczolaki/adenocarcinomy ciała rzęskowego, zmiany neuroektodermalne (rzadsze).
c) Nowotwory oczodołu (okołogałkowe) i przerzutowe
- Guzy oczodołu (poza samą gałką) często wykazują złośliwy przebieg – mogą być pierwotne lub przerzutowe. Rokowanie bywa gorsze.
- Przerzuty do oka – np. z hemangiosarcoma, chłoniaka – w jednym dużym badaniu: u 172 psów 17 przypadków przerzutów do oka (Krieger 2022, Bandinelli 2020)
3. Czynniki ryzyka
Choć dane są ograniczone, można wskazać kilka czynników zwiększających ryzyko:
- Wiek: starsze psy częściej dotknięte nowotworami oka. Średni wiek dla niektórych typów ~8,7 roku.
- Rasa: pewne rasy mogą być bardziej predysponowane – np. Labrador, Pudel.
- Lokalizacja, pigmentacja, ekspozycja UV – choć u psów dane są mniej jednoznaczne niż u ludzi, literatura wskazuje, że guzy pigmentowe błony naczyniowej oka (czerniaki) występują i ich agresywność może zależeć od cech histopatologicznych.
- W przypadku przerzutów – obecność układowej choroby nowotworowej może zwiększać ryzyko zajęcia oka.
Warto jednak podkreślić, że dokładne przyczyny powstania większości guzów okulistycznych u psów pozostają nie w pełni poznane.
4. Objawy kliniczne, które powinny wzbudzić czujność
Ponieważ oko to delikatna struktura i zmiany często bywają zauważone przez właściciela, poniżej lista objawów, przy których warto zgłosić się do lekarza weterynarii okulisty:
- Widoczna masa lub guzek na powiece, przy spojówce, na rąbku rogówki.
- Zmiana pigmentacji, zmiana kształtu lub wielkości tęczówki/powiek.
- Zapalenie tęczówki/ciała rzęskowego (przednie zapalenie wnętrza oka, tzw. przednie zapalenie błony naczyniowej) bez oczywistej przyczyny.
- Krwiste zmiany w oku: krwotok do przedniej komory oka lub podspojówkowy, zmiana koloru w oku.
- Podwyższone ciśnienie wewnątrzgałkowe (jaskra) lub powiększona gałka ( “wygląda jak wychodząca”).
- Oko bolesne, zaczerwienione, zmętnienie rogówki, nietypowe ruchy gałki ocznej, wypukłość oka („wystająca gałka”).
- Obustronne zmiany (zwłaszcza przy chłoniaku). Przy przerzutach lub chorobie układowej: mogą być objawy w obu oczach.
W przypadku jakiejkolwiek niepokojącej zmiany oka – niezwłoczna konsultacja okulistyczna jest wskazana.
5. Co może zrobić opiekun – profilaktyka i postępowanie
- Regularne badania kontrolne: szczególnie u starszych psów i ras predysponowanych, warto by weterynarz okulista spojrzał na oko - często kluczowym badaniem jest USG!
- Zwracanie uwagi na wszelkie zmiany w obrębie oka/powieki/górnej części twarzy – pies może się drapać, mrużyć oko, unikać światła.
- W przypadku zauważenia guza/powiększenia/powieki zmienionej – skonsultować się z okulistą weterynaryjnym jak najszybciej, ponieważ wcześniejsze usunięcie/leczenie daje lepsze rokowanie.
- Współpraca z lekarzem: jeśli zostanie podejrzany guz oka, lekarz może zalecić biopsję, usunięcie gałki (enucleation) lub inne procedury – warto być dobrze poinformowanym i współpracować.
- Po leczeniu – obserwacja. Po usunięciu guza/gałki ważne są wizyty kontrolne, ponieważ może dojść do nawrotu lub przerzutów (w niektórych typach).
- Unikanie samodzielnych „domowych” zabiegów: oko to delikatna struktura, samodzielne leczenie może pogorszyć sytuację.
6. Rokowanie i leczenie
- Rokowanie zależy bardzo mocno od typu guza, lokalizacji, stopnia zaawansowania, czy wystąpiły przerzuty oraz czy oko zostało wcześniej objęte zmianami (np. jaskra, zapalenie).
- W przypadku guzów powiek, np. adenoma/adenocarcinoma gruczołu Meiboma – często rokowanie dobre po chirurgicznym usunięciu, choć adenocarcinoma może być bardziej agresywna lokalnie.
- W przypadku guzów oczodołu/powiązanych z oczodołem albo przerzutowych – rokowanie bywa znacznie gorsze.
- Leczenie może obejmować: chirurgiczne usunięcie guza lub gałki ocznej (enucleation), krioterapię, laseroterapię (w wybranych przypadkach, np. nieinwazyjne zmiany melanocytowe).
7. Podsumowanie dla opiekuna
- Nowotwory oka u psów nie są najczęstsze, ale mogą wpływać na komfort, widzenie, a w niektórych przypadkach na życie psa.
- Ważna jest wczesna obserwacja i szybka reakcja – im wcześniej wykryte zmiany, tym większa szansa na dobry wynik.
- Zwracaj uwagę na: guzki/powiększenia/pigmentacje/podejrzane zmiany w obrębie oka/powieki, zmiany w zachowaniu psa (np. unikanie światła, mrużenie oka).
- Konsultacja ze specjalistą okulistą weterynaryjnym jest wskazana, jeśli zauważysz coś niepokojącego.
- Po leczeniu – obserwuj psa, stosuj się do zaleceń lekarza i wykonuj wizyty kontrolne.
lek. wet. Natalia Kucharczyk ESE ECVO
