Zwichnięcie soczewki u psów i kotów - przyczyny, objawy i leczenie

Zwichnięcie soczewki to stan nagły w okulistyce, w którym soczewka przemieszcza się ze swojego fizjologicznego położenia na skutek zerwania lub osłabienia więzadełek rzęskowych (obwódki rzęskowej), które ją podtrzymują. Jest to stan wymagający pilnej interwencji lekarskiej, ponieważ wiąże się z istotnym bólem oraz często prowadzi do rozwoju jaskry i/lub utraty wzroku.

Rodzaje zwichnięcia soczewki

W okulistyce weterynaryjnej wyróżniamy dwa główne mechanizmy powstawania tego schorzenia:

1. Pierwotne zwichnięcie soczewki (PLL  - Primary Lens Luxation):
Jest  chorobą o podłożu genetycznym, występująca najczęściej u terierów. Wynika z wrodzonej dysplazji (nieprawidłowego rozwoju)  więzadełek soczewki, które stają się podatne na zerwanie.

2. Wtórne zwichnięcie soczewki:
Następuje w wyniku innych procesów chorobowych toczących się wewnątrz gałki ocznej, takich jak: 

• Przewlekłe zapalenie błony naczyniowej (uveitis),
• Jaskra (powodująca rozciągnięcie gałki ocznej i pękanie więzadełek),
• Nowotwory wewnątrzgałkowe,
• Zaćma (zwłaszcza przejrzała) 
• Urazy gałki ocznej 

Predyspozycje rasowe i genetyka

Pierwotne zwichnięcie soczewki (PLL) jest uznanym schorzeniem dziedzicznym u niemal 50 ras psów. Dzięki badaniom genetycznym zidentyfikowano mutację w genie ADAMTS17 (dziedziczoną autosomalnie recesywnie), która odpowiada za tę wadę u większości terierów.

Wybrane rasy, u których opisano mutacje we wspomniane genie:

• Jack Russell Terrier,
• Bull Terrier miniaturowy,
• Foksterier,
• Border Collie,
• Grzywacz chiński,
• Terrier tybetański 
• Yorkshire Terrier
• Shar-Pei (u których PLL może współwystępować z jaskrą pierwotną otwartego kąta).

U kotów zwichnięcie soczewki występuje rzadziej i najczęściej jest wtórne do innych stanów (przewlekłe zapalenie błony naczyniowej, jaskra, zmiany rozrostowe). Jakkolwiek w literaturze opisywany przypadki microphakii (małej soczewki) ze zwichnięciem u kotów syjamskich.

Jak rozpoznać zwichnięcie soczewki?

Objawy zależą od tego, czy soczewka przemieściła się do komory przedniej (przed tęczówkę), czy do komory ciała szklistego (do tyłu oka).

• Zwichnięcie przednie (anterior luxation): Soczewka znajduje się przed tęczówką, co można zaobserwować jako przezroczystą lub lub mętną „kulkę”. Powoduje to drażnienie rogówki (widoczne jako obrzęk śródbłonka) i może blokować przepływ cieczy wodnistej, prowadząc do gwałtownego wzrostu ciśnienia śródgałkowego. Oko jest czerwone, bolesne i nierzadko mętne.
• Podwichnięcie (subluxation): Soczewka jest jeszcze częściowo na miejscu, ale może być widoczne drżenie tęczówki (iridodonesis) lub soczewki (phacodonesis) przy ruchach oka, a w niektórych przypadkach widoczny jest półksiężyc bez soczewkowy lub półksiężyc afakijny) (tzw. aphakic crescent) czy obecność pasm ciała szklistego w komorze przedniej. 

Diagnostyka i leczenie

Podstawą rozpoznania jest dokładne badanie w lampie szczelinowej (biomikroskopia), które pozwala ocenić stabilność soczewki i jej położenie oraz stan aparatu więzadłowego soczewki. 

W przypadku silnego obrzęku rogówki niezbędne jest badanie USG gałki ocznej.

Metody leczenia:

• Chirurgia: W przypadkach zwichnięcia przedniego u psów lub kotów widzących, złotym standardem jest wewnątrztorebkowe  usunięcie soczewki (ICLE). Dzięki temu zabiegowi możliwe jest odzyskanie wzroku (choć nieostrego) i zachowanie oka.
• W przypadkach zdiagnozowanych na wstępnym etapie podwichnięcia najlepszym rozwiązaniem jest wykonanie zabiegu usunięcia zaćmy z implantacją pierścienia napinającego, dzięki czemu pies może zachować ostrość widzenia!
• Leczenie farmakologiczne: Stosowane głównie w podwichnięciach lub zwichnięciach tylnych. Polega na podawaniu leków zwężających źrenicę (miotyków), aby uwięzić soczewkę za tęczówką i zapobiec jej przemieszczeniu do przodu.
• Przezrogówkowa repozycja zwichnięcia soczewki: metoda, która w niektórych przypadkach pozwala na odprowadzanie przemieszczonej soczewki za tęczówkę, a następnie wdraża się wspomnianą powyżej farmakoterapię, celem uniemożliwienia ponownego zwichnięcia do komory przedniej. 
• Profilaktyka

U predysponowanych rad psów istotne jest wykonanie testów DNA w celu identyfikacji mutacji genu ADAMTS17. Psy dotknięte PLL nie powinny być używane w hodowli. Regularne badania okulistyczne ras predysponowanych, wykrycie mutacji oraz odpowiednie leczenia, zapewniają największe szansę na zachowanie widzenia oraz komfortu życia przez możliwie najdłuższy czas. 

lek.wet. Bartosz Ligęza