Wypadnięcie gruczołu III powieki u psów

Wypadnięcie gruczołu III powieki u psów to coś więcej niż estetyczny defekt Cherry eye („wiśniowe oko”)

Anatomia i fizjologia gruczołu trzeciej powieki

U psa trzecia powieka (membrana nictitans) leży w kącie przyśrodkowym oka. Zawiera ona:

• chrząstkę w kształcie litery T, która stanowi pionowy i poziomy ruszt wspierający powiekę,
• -gruczoł trzeciej powieki (nictitans gland) produkujący znaczną część (ok 30 %) wodnej frakcji filmu łzowego, kluczową dla utrzymania prawidłowego nawilżenia i zdrowia powierzchni gałki ocznej. Jego fizjologiczna lokalizacja jest pod spojówką, przy nasadzie trzeciej powieki od strony gałki ocznej.
  

Czym jest wypadnięcie gruczołu trzeciej powieki?

Wypadnięcie gruczołu (ang. cherry eye) to schorzenie polegające na przemieszczeniu się gruczołu z jego anatomicznej pozycji pod trzecią powieką na jej powierzchnię. Staje się on wtedy widoczny jako miękka, różowa lub czerwona masa przypominająca „wiśnię”. To zjawisko zwykle:
- pojawia się nagle, najczęściej u szczeniąt i młodych psów (poniżej drugiego roku życia),
- może być jednostronne lub obustronne (często wypadnięcie gruczołu w drugim oku zdarza się po pewnym czasie - nawet kilku miesiącach lub latach),
- samoistnie się nie leczy – bez interwencji chirurgicznej gruczoł pozostaje na zewnątrz! Repozycja (włożenie gruczołu pod powiekę) bez wykonania podszycia jest rozwiązaniem tylko chwilowym. 

Jakie są przyczyny wypadnięcia gruczoły trzeciej powieki?

Etiologia nie jest do końca poznana, ale uznaje się, że kluczową rolę odgrywa wrodzona lub genetyczna słabość więzadeł, które utrzymują gruczoł przy oczodole – co prowadzi do jego łatwiejszego wysunięcia. Możliwe jest też wtórne rozciągnięcie tych tkanek związane z zapaleniem lub obrzękiem, choć zwykle dominującym czynnikiem pozostaje nieprawidłowość w budowie tkanki łącznej.

Predyspozycje rasowe:

• Neapolitan Mastiff,
• Buldog Angielski, 
• Cane Corso,
• Lhasa Apso,
• Shih Tzu,
• Amerykański Cocker Spaniel,
• Beagle, 
• Boston Terrier, 
• Pekińczyk, 
• Basset Hound,
• francuski buldog.

Badania populacyjne potwierdzają, że psy co brachycefalicznej budowie czaszki (krótkopyskie), mają znacznie wyższe ryzyko choroby niż psy o standardowej kufie.

Dlaczego wypadnięcie gruczołu ma znaczenie kliniczne?

Wypadnięcie gruczołu samo w sobie jest zwykle bezbolesne na początku, ale jego konsekwencje są istotne:

• Gruczoł produkuję znaczną część łzy – jego utrata funkcji prowadzi do upośledzenia nawilżenia powierzchni oka,
• Gdy gruczoł jest narażony na wysychanie i ciągłe drażnienie, łatwo ulega przewlekłemu zapaleniu i obrzękowi, czasem możemy spotkać się nawet z martwicą tkanki!,
• Nieleczone wypadnięcie gruczołu u wielu pacjentów prowadzi do komplikacji mogącej skutkować nawet koniecznością amputacji części tkanki. Poza tym często spotkamy się z komplikacjami takimi jak:   
  - zapalenie spojówek,   
  - nadmierne łzawienie z powodu dyskomfortu (epifora),   
  - wtórny zespół suchego oka (KCS),   
  - ryzyko urazów rogówki.
  

Diagnostyka

Rozpoznanie kliniczne opiera się na: Widocznym, charakterystycznym czerwonym guzku w kącie przyśrodkowym;Badania dodatkowe mogą obejmować test Schirmera, tonometrię i ocenę rogówki pod kątem wtórnych zmian.

Postępowanie:

Leczenie zachowawcze - repozycja w znieczuleniu miejscowym:

W bardzo wczesnych, łagodnych przypadkach można rozważyć próby odprowadzenia gruczołu podczas wizyty okulistycznej i podania miejscowych leków przeciwzapalnych, jednak zazwyczaj dochodzi do ponownego wypadnięcia.

Interwencja chirurgiczna

Złotym standardem jest chirurgiczne odprowadzenie gruczołu trzeciej powieki. Najczęściej stosowaną metodą jest metoda kieszonki Morgana z modyfikacjami  (tworzenie “kieszonki” ze spojówki trzeciej powieki i wszycie do niej gruczołu). Ta metoda pozwala zachować gruczoł i jego funkcję łzotwórczą, eliminuje ryzyko wtórnego KCS w porównaniu z amputacją gruczołu, poprawia komfort pacjenta.

Dlaczego NIE należy usuwać gruczołu?

Usunięcie gruczołu historycznie było stosowane, ale dziś jest kategorycznie odradzane, ponieważ:

• prowadzi do trwałego niedoboru filmu łzowego powodując jatrogenny zespół suchego oka,
• wymaga długoterminowego leczenia wspomagającego,
• pogarsza jakość życia psa poprzez przewlekły dyskomfort i wtórne powikłania związane z zespołem suchego oka.

Podsumowanie

Wypadnięcie gruczołu trzeciej powieki u psów to powszechna i dobrze rozpoznana jednostka okulistyczna, która:

* wiąże się z genetyczną predyspozycją u wybranych ras, jednak może dotyczyć każdego psa (a także innych gatunków, w tym kotów!),

* pojawia się przede wszystkim u młodych psów,

* ma znaczący wpływ na produkcję filmu łzowego,

* wymaga chirurgicznej korekcji z zachowaniem gruczołu,

* może prowadzić do poważnych powikłań, jeśli pozostanie nieleczona.

lek. wet. Izabela Sienkiewicz