Zdrowie oczu naszych czworonogów zależy nie tylko od samej gałki ocznej, ale również powiek. Ich nieprawidłowe ułożenie (entropium i ektropium) stanowi jedną z częstszych przyczyn wizyty okulistycznej. Choć brzmią podobnie, stanowią dwa przeciwstawne problemy, które mogą znacząco wpływać na komfort życia psa lub kota, a nawet zagrażać utratą oka lub wzroku!
Czym są entropium i ektropium?
Oba terminy opisują nieprawidłowe ułożenie brzegu powiekowego (krawędzi powieki) względem rogówki.
- Entropium (podwinięcie powieki): To stan, w którym brzeg powiekowy, nierzadko wraz z rzęsami lub sierścią, zawija się w kierunku oka. Kontakt sierści/włosów z delikatną rogówką, prowadzi do bolesnych podrażnień, a nawet uszkodzenia rogówki. W skrajnych przypadkach może nawet doprowadzić do pęknięcia gałki ocznej!
- Ektropium (wywinięcie powieki): powieka odstaje od oka lub opada, odsłaniając spojówkę. Prowadzi to do wysychania tkanek, gromadzenia się zanieczyszczeń i predysponuje do przewlekłych stanów zapalnych w skutek drażnienia przez czynniki środowiskowe.
Przyczyny nieprawidłowego ułożenia powiek?
Pomimo mnogich przyczyn najczęściej mają one podłoże dziedziczne lub rozwojowe.
- Wady wrodzone: Związane są z budową czaszki (m.in. długością kufy), nadmiarem luźnej skóry na głowie oraz nieprawidłową długością szpary powiekowej.
- Zmiany nabyte: Mogą pojawić się w wyniku urazów, bliznowacenia, stanów zapalnych wychudzenia, a w niektórych przypadkach również z wiekiem
- Entropium spastyczne: Oczy psów i kotów mają coś czego ludzie nie posiadają - mięsień (mięsień cofacz gałki ocznej), którym są w stanie cofnąć oko w głąb oczodołu (część kostna, w której znajduje się oko). Na skutek skurczu tego mięśnia oraz mięśni powiek może dojść do sytuacji, gdy powieka przestaje mieć oparcie na powierzchni oka i zaczyna się podwijać powodując kontakt sierści/rzęs z powierzchnią oka. Zapoczątkowuje to “błędne koło”, kiedy to ból spowodował skurcz powiek i cofnięcie gałki ocznej, a jednocześnie reakcja ta nasila bolesność przez dalsze podrażnienie.
Które rasy są najbardziej narażone?
Problem ten występuje u wielu ras, co potwierdzają zestawienia organizacji kynologicznych i okulistycznych:
Predyspozycje do entropium:
- Psy: Shar Pei, Chow Chow, Buldog angielski, Rottweiler, Golden Retriever, Labrador, mopsy
- U ras brachycefalicznych (krótkoczaszkowych) często występuje tzw. entropium kąta przyśrodkowego, gdzie powieki podwijają się od strony nosa.
- Koty: Najczęściej rasy o skróconym pyszczku, jak koty perskie.
Predyspozycje do ektropium:
- Często spotykane u ras o „luźnej” skórze, takich jak Bloodhound, Basset, Bernardyn, Mastif, Nowofundland czy spaniele.
Jak rozpoznać problem?
Objawy, które powinny Cię zaniepokoić, to:
- Mrużenie oczu i częste mruganie
- Nadmierne łzawienie lub pojawienie się śluzowo-ropnej wydzieliny z oczu
- Zaczerwienienie spojówek
- Pocieranie oczu/okolicy oczu łapami i/lub o przedmioty
- W przypadku ektropium – wyraźnie widoczna, czerwona „wnętrze” dolnej powieki.
Czy operacja jest konieczna?
W większości przypadków entropium i ektropium wymagają korekcji chirurgicznej, ponieważ są to wady strukturalne, których nie wyleczy się samymi kroplami. U młodych zwierząt i pacjentów wysokiego ryzyka anestetycznego:
- U młodych psów lub kotów (zanim ich głowa w pełni urośnie), lekarz może zastosować podskórną iniekcję z kwasu hialuronowego, by chronić rogówkę do czasu osiągnięcia dojrzałości. Efekt ten utrzymuje się przeciętnie od 6 do 12 miesięcy. Ponadto zabieg ten stosuje się w przypadku pacjentów, u których znieczulenie jest przeciwwskazane np. z uwagi na choroby współistniejące. W większości przypadków udaje się wykonać takie iniekcje bez konieczności znieczulenia. Do innych metod tymczasowych zalicza się również “tacking” (namarszczenie powiek) celem uniknięcia kontaktu z powierzchnią oczu.
- Zabieg stały: U dorosłych osobników wykonuje się plastykę powiek (np. technika Hotz-Celsusa, kantoplastyka medialna dla entropium lub resekcja klinowa dla ektropium), mającą na celu przywrócenie ich prawidłowej pozycji i długości. Technika zabiegu jest indywidualnie dostosowana do pacjenta celem zapewniania optymalnych rezultatów
Ważne dla hodowców
Z punktu widzenia etyki hodowlanej i wskazań medycznych (np. ECVO), psy dotknięte poważnym entropium lub ektropium nie powinny być wykorzystywane w rozrodzie. Przez poważne przypadki rozumie się takie, w których występują wyraźne kliniczne oznaki podrażnienia rogówki, w tym: obrzęk rogówki, obecność naczyń krwionośnych na rogówce (neowaskularyzację), pigmentacja lub ubytki w miejscu, gdzie krawędź powieki zawija się do wewnątrz, a także osadu na sierści w okolicy miejsca kontaktu.
Odpowiednia selekcja do rozrodu ma celu ograniczenie przekazywania tych bolesnych wad kolejnym pokoleniom.
Jeśli zauważysz u swojego zwierzęcia jakiekolwiek niepokojące zmiany w wyglądzie bądź ułożeniu powiek, skonsultuj się z lekarzem weterynarii specjalizującym się w okulistyce weterynaryjnej, aby umówić badanie okulistyczne.
Wczesna interwencja pozwala uniknąć trwałego uszkodzenia wzroku i przewlekłego bólu.
lek.wet. Bartosz Ligęza
