Martwak rogówki (ang. feline corneal sequestrum) jest jedną z najbardziej charakterystycznych chorób okulistycznych występujących u kotów. Polega na obumarciu fragmentu rogówki, który stopniowo przybiera ciemnobrązowe lub czarne zabarwienie. Chociaż zmiana może początkowo wydawać się niewielka, często powoduje przewlekły ból, łzawienie i skurcz powiek.Współczesna okulistyka weterynaryjna wskazuje, że leczenie chirurgiczne pozostaje najskuteczniejszą metodą terapii większości przypadków.
Czym właściwie jest martwak rogówki?
Martwak rogówki to ognisko martwicy zrębu rogówki, w którym dochodzi do obumarcia keratocytów oraz degradacji włókien kolagenowych. Martwicza tkanka stopniowo ulega impregnacji barwnikami oraz produktami rozpadu komórek, co nadaje jej charakterystyczną brunatno-czarną barwę.
Zmiana zwykle rozwija się centralnie, choć może obejmować praktycznie każdy obszar rogówki. Wygląda jak kawałek ciemnej farby (lub strup) przyklejony do powierzchni oka. Wielkość martwaka bywa bardzo różna – od niewielkich, kilkumilimetrowych zmian do rozległych ubytków zajmujących praktycznie 100% powierzchni rogówki.
Dlaczego dochodzi do powstania martwaka?
Pomimo wielu badań dokładny mechanizm powstawania martwaka nadal nie został jednoznacznie wyjaśniony. Obecnie uważa się, że jest to choroba wieloczynnikowa.
Najważniejszym elementem patogenezy jest przewlekłe drażnienie/uszkodzenie nabłonka rogówki, które prowadzi do odsłonięcia zrębu. Przyczyną drażnienia może być wada powiek, nieprawidłowy film łzowy (przesuszenie rogówki), budowa czaszki (koty krótkopyskie) lub infekcja kocim herpeswirusem. Nawet niewielkie, ale długo utrzymujące się mikrourazy powodują przewlekły stan zapalny. W konsekwencji fragment rogówki przestaje być prawidłowo odżywiany, traci przejrzystość i stopniowo ulega martwicy.
Czynniki sprzyjające rozwojowi choroby
Do najważniejszych czynników predysponujących należą:
Szczególnie istotną rolę przypisuje się zakażeniu FHV-1. Wirus uszkadza komórki nabłonka rogówki, powoduje zaburzenia gojenia oraz predysponuje do przewlekłych, nawracających owrzodzeń. Nie oznacza to jednak, że każdy kot z martwakiem jest aktywnie zakażony herpeswirusem.
Które koty chorują najczęściej?
Martwak rogówki może wystąpić u każdego kota, jednak zdecydowanie częściej obserwuje się go u ras brachycefalicznych.
Najbardziej predysponowane są:
Predyspozycja wynika przede wszystkim z budowy czaszki. Płytsze oczodoły, większa ekspozycja rogówki oraz częstsze zaburzenia ustawienia powiek powodują przewlekłe podrażnianie powierzchni oka. Najczęściej chorują koty w wieku od 2 do 7 lat, jednak martwak może rozwinąć się zarówno u młodych kociąt, jak i u zwierząt geriatrycznych.
Objawy, które powinny zaniepokoić opiekuna
Objawy rozwijają się zwykle powoli i dotyczą jednego oka (możliwe zmiany obustronne, jednak przeważnie drugie oko zaczyna pokazywać objawy po długim czasie).
Najczęściej właściciele obserwują:
Co ciekawe, rozmiar zmiany nie zawsze odpowiada nasileniu bólu. Nawet niewielki martwak może powodować bardzo silny dyskomfort, ponieważ rogówka należy do najlepiej unerwionych tkanek organizmu.
Jak lekarz stawia rozpoznanie?
Rozpoznanie opiera się przede wszystkim na badaniu okulistycznym.
Lekarz ocenia:
Czy zawsze potrzebna jest operacja?
Nie. Małe, powierzchowne martwaki mogą czasami ulec samoistnemu oddzieleniu po kilku tygodniach lub miesiącach. Problem polega na tym, że przez cały ten okres kot odczuwa ból, a ryzyko pogłębiania się zmiany jest obecne. Właśnie dlatego zazwyczaj zaleca leczenie chirurgiczne już na stosunkowo wczesnym etapie choroby.
Na czym polega leczenie chirurgiczne?
Złotym standardem jest keratektomia powierzchowna, czyli precyzyjne usunięcie martwiczej części rogówki przy użyciu mikronoża okulistycznego pod mikroskopem.
Jeżeli zmiana obejmuje głębsze warstwy zrębu, po usunięciu martwaka konieczne może być dodatkowe zabezpieczenie rogówki bioimplantem naszytym na miejsce resekcji lub przeszczepem spojówkowym. Dobór techniki zależy od głębokości ubytku oraz stanu oka oraz pacjenta.
Jak wygląda leczenie po zabiegu?
Po operacji najczęściej konieczne jest stosowanie:
Kot powinien nosić kołnierz ochronny do czasu pełnego zagojenia rogówki. Proces gojenia trwa zazwyczaj od 3 do 8 tygodni, choć pełna przebudowa kolagenu może zajmować kilka miesięcy.
Rokowanie
Rokowanie po keratektomii jest dobre, choć w szczególności u niektórych ras (sfinks) predyspozycje do nawrotu martwaka są bardzo duże. U większości pacjentów udaje się zachować pełną funkcję oka oraz satysfakcjonującą przejrzystość rogówki.
Bardzo ważne jest usunięcie pierwotnej przyczyny pojawienia się martwaka.
Podsumowanie
Martwak rogówki jest chorobą charakterystyczną dla kotów, szczególnie ras brachycefalicznych. Chociaż dokładna przyczyna jego powstawania pozostaje przedmiotem badań, wiadomo, że kluczową rolę odgrywają przewlekłe uszkodzenie nabłonka rogówki, stan zapalny oraz zaburzenia gojenia. Wczesne rozpoznanie i odpowiednio dobrane leczenie chirurgiczne pozwalają w większości przypadków zachować wzrok oraz znacząco poprawić komfort życia zwierzęcia.
lek. wet. Izabela Sienkiewicz
fotografie martwaka - lek. wet. Bartosz Ligęza
